DEV PROJELER YAZI DİZİSİ (Şubat 2010)

Dev projeler yazı dizimizde Türkiye’nin çok önemli büyük projelerini yeri geldiğince, gündemi oluşturdukça biz de ele almaya devam edeceğiz. Bu arada özellikle enerji projeleri ve gündemin yeni başlığı “yenilenebilir enerji kaynakları” konusunu da birkaç yazımızdan beri işlemeye başlamıştık. En son olarak Ocak 2010 tarihli yazımızda Aralık2009’da yapılan KYOTO Protokol’ü’nün imzalanmasına yönelik olarak bir araya gelinen toplantıda alınan sonuçları resmi kaynaklara dayanarak size aktarmıştık. Bu ay ki yazımız Rüzgar Enerjisini tanımaya yönelik olarak hazırlandı. Ülkemizde konuyla ilgili çalışmalar yapan bir çok kurum ve kuruluş bulunmaktadır. Kaynak olarak Türkiye Rüzgar Enerjisi Birliği arşivinden faydalanılmıştır.

Türkiye’de Rüzgar Enerjisi
Rüzgar enerjisi hakkında genel bir bilgi vermeden önce 09.02.2010 tarihli bir haberi sizinle paylaşarak Rüzgar enerjisinin Türkiye için önemini vurgulamak isteriz.

Habere göre;
Avrupa Rüzgar Enerjisi Birliği (EWEA) Üst Yöneticisi Christian Kjaer, Tükiye’de ciddi bir rüzgar enerjisi potansiyeli ve pazarı olduğunu işaret ederek, “Bazı sıkıntıların aşılması halinde Türkiye’nin ilk 3 önemli Pazar içinde yer alabileceğini görebiliriz.”  dedi.

Kjaer, EWEA ile Türkiye Rüzgar Enerjisi Birliği tarafından Bilkent Otelde düzenlenen ”Türkiye’de Rüzgar Enerjisi” konulu toplantıda yaptığı konuşmada, Avrupa Rüzgar Enerjisi Birliğinin çalışmaları ve Avrupa’da rüzgar enerjisi potansiyeli hakkında bilgi verdi.

Enerji sektörünün, enerji krizi, çevresel kriz ve mali kriz olmak üzere 3 önemli sorunla karşı karşıya olduğunu belirten Kjaer, 2020 yılına kadar bu sıkıntıların yönetilmesinde yerli ve yenilenebilir enerji kaynaklarının çok önemli olduğunu söyledi.

Rüzgar enerjisinin gerek ithal kaynak olmaması, gerekse temiz bir enerji olması bakımından tercih edildiğini anlatan Kjaer, rüzgar enerjisine dayalı elektrik üretiminin diğer kaynaklarla üretime göre geleceğe yönelik endişeleri azaltıcı nitelikte olduğunu kaydetti.

Enerji üretiminde de Avrupa ülkelerinin rüzgar enerjisi payının %15′lerden %34′lere çıkarılmasının hedeflendiğini bildiren Kjaer, rüzgarın oldukça cazip bir enerji kaynağı olduğunu bu nedenle ülkelerin, rüzgar ve diğer yenilenebilir enerji kaynaklarındaki payının artırılması gerektiğini ifade etti.

Türkiye’deki rüzgar enerjisi potansiyeline değinen Kjaer, Türkiye’nin Avrupa’da rüzgar enerjisi kapasitesi açısından Polonya’yı geride bırakarak 13′üncü sıraya yükseldiğini bildirdi. Türkiye’de ciddi ve önemli bir rüzgar enerjisi potansiyeli ve pazarı olduğuna dikkati çeken Kjaer, ülkedeki arazi genişliğinin de bir avantaj olduğunu söyledi. Türkiye’de önemli bir enerji talebi olduğuna ve bunun da giderek arttığına işaret eden Kjaer, ülkede rüzgar enerjisi anlamında tahmin edilebilir ve öngörülebilir bir pazar olduğunu söyledi.

Rüzgar Enerjisi Hakkında

•    Rüzgar Enerjisi, gürültü kirliğine neden olmaz. Büyük, modern rüzgar türbünleri çok sessiz hale getirilmişlerdir. Türbünlerin 200 m ötesinde motor kanatlarının hışırtısı tamamen ağaç ve çalı yapraklarının yaptığı gürültü tarafından maskelenir. Bir rüzgar türbününden kaynaklanan gürültünün iki potansiyel kaynağı vardır: Dişli kutusu veya jeneratörden kaynaklanan mekanik gürültü ve motor kanatlarından kaynaklanan aerodinamik gürültü. Her iki potansiyel gürültü kaynağının da yeni teknolojiler ile en sessiz şekilde çalışması sağlanmaya başlanmıştır.

•    Bir rüzgar türbünü bakım ve serviste harcanan enerjiyi telafi edebilmektedir. Rüzgar türbünleri elektrik üretiminde sadece havanın hareket enerjisini kullanırlar. Bir yerde 1.000 KW lık modern bir rüzgar türbünü, diğer elektrik üreten kaynaklardan, ekseriya kömür yakan güç santrallerinden atmosfere verilen karbondioksit miktarının yılda 2.000 ton kadarını azaltmış olur. Bir rüzgar türbününün ( vasat bir yerde ) 20 yıllık ömür süresince ürettiği enerji, onun kurulma, işletilme, sökülme, hatta atılma gibi işlerinde harcanan enerjilerden 80 kat daha büyüktür. Diğer bir ifadeyle bir rüzgar türbünü, onu kurmak ve işletmek için gerekli enerjiyi sadece 2-3 ay içinde üretir.

•    Rüzgar enerjisi tükenmeyecek bir enerji kaynağıdır. Maliyet düşüklüğü ve tükenmeyecek bir kaynak olması nedeniyle ülkeler elektrik enerjisinin rüzgar yolu ile üretilmesine her geçen gün daha da destek vermektedir. Avrupa etrafındaki denizlerin sığ suları üzerindeki rüzgar kaynağı elektrik üretimini fazlasıyla karşılayabilecek durumdadır. Sadece Danimarka, sığ su bölgesinde bin km karelik bir alandan off-shore türbünleri ile halen elektrik tüketiminin %40 ını karşılayabilecek durumdadır.

•    Rüzgar türbünleri, büyüklük ve güç üretimi bakımından oldukça hızlı gelişmiştir. 1980 lerin tipik bir rüzgar türbünü 26 KW lık bir jeneratör ve 10.5 m kanat yarıçapında idi. Modern bir türbün şimdi 54 m kanat yarıçaplı ve 1000 KW lık jeneretör gücüne erişmiştir. Bu, yılda 2-3 milyon kWh enerji üretecektir ve bu, 500-800 ailenin yıllık evsel enerji tüketimine denktir. En son üretilen rüzgar türbünlerinde 1.000-2.500 kW lık bir jeneratör ve 50-80 m lik kanat çapı vardır. Rüzgar gücü Avrupa’da 2002 Ocak ayında online olarak 17 bin MW dan daha fazladır, bu 10 milyon evin dahili evsel elektrik tüketimini karşılamaktadır. Dünya çapında 24 bin MW kurulu güç vardır. Bu, 1971 yılına kadar dünya üzerinde kurulmuş nükleer gücün toplamına eşittir.

•    Halen rüzgar enerjisi en ucuz olan yenilenebilir enerji kaynağıdır. Rüzgarın enerji içeriği küpü ile değiştiği için, (yani rüzgar hızının küpü ile) rüzgar enerjisinin ekonomisi, ağırlıklı olarak kurulum yapılan yerin ne kadar rüzgarlı olduğuna bağlıdır. Ayrıca, çok sayıda türbünden rüzgar çiftliği oluşturulduğunda ölçeğin toplamının ekonomileri vardır. Bugün elektrik gücü şirketlerine göre, Avrupa’da elektriğin topluma maliyeti (sosyal maliyet) rüzgardan her kWh elektriğin maliyeti, kömür yakan duman ölçer aleti olan yeni bir güç istasyonunki ile aynıdır, yani 1 kWh lık güç 0.04 Amerikan doları civarındadır. Avrupa’daki R&D gelecek yıllarda rüzgardan üretilen enerjinin maliyetinin yüzde olarak daha düşeceğini göstermektedir.

•    Rüzgar enerjisi çevreye zararlı emisyonlar veya herhangi bir atık bırakmaz. Rüzgar enerjisi ispatlanmış bir emniyet kaydına sahiptir. Rüzgar endüstrisinde var olan tehlikeli kazalar sadece kurulma ve bakım işleriyle ilgilidir.

•    Rüzgar türbünleri sadece rüzgar estiği zaman enerji üretir ve enerji üretimi rüzgarın her hamlesi ile değişir. Bir rüzgar türbününe etki eden değişken kuvvetlerin, türbün işletim süresinde makinada yıpranma ve aşınma yapacağı beklenebilir. Bu sebeple türbünlerin endüstri standartlarına göre tam olarak inşa edilmesi zorunludur. Yüksek kaliteli modern rüzgar türbünleri %98 in üzerinde bir mevcudiyet faktörüne sahiptir. Türbünler ortalama bir işletim üzerinden yıl içinde %98 saatten daha fazla sürede çalıştırılmaya hazırdır. Modern rüzgar türbünleri sadece her 6 ayda bir bakım ve kontrol ister.

•    Rüzgar enerjisi karasal kaynakları tüketme konusunda da  çok ekonomiktir. Tipik bir rüzgar türbün park alanında, alanın % 1 inden daha az bir kısmı rüzgar türbünleri ve ona giden yolları kaplar. Arazinin kalan %98 inde tarım, hayvan otlatması yapılabilir veya alışıldığı şekilde kullanılabilir. Rüzgar türbünleri enerjiyi rüzgardan çıkardığı için bir rüzgar türbününü gerisinde önündekinden daha az rüzgar (daha çok türbülans ) vardır. Bir rüzgar parkında rüzgar türbünleri bir diğerini çok fazla gölgelememek için 3-9 çap arasındaki bir uzaklıkla yerleştirilmek zorundadır ( 5-7 çap mesafesi en yaygın olarak kullanılandır). Eğer tek yönlü özel bir hakim rüzgar yönü varsa, örneğin batı, türbünler batı yönünden rüzgarı dik açı ile alacak konumda sıkça yerleştirilebilir ( yani Kuzey- Güney doğrultusunda batıya bakacak şekilde dizilebilir). Her ne kadar bir rüzgar türbünü her yıl 1.2-1.8 milyon kWh enerji üretmek için 36 m karelik bir yer kullanırsa, tipik bir biyoyakıt santrali her yıl 1.3 milyon kWh üretmek için 154 söğüt ormanına gerek duyar. Aynı miktarda elektriği üretmek için güneş pilleri 1.4 hektarlık bir alana ihtiyaç duyacaktır. Hidro santral ise aynı güç için 200 hektarlık bir alana ihtiyaç duymaktadır. Dolayısıyla ekolojik düzene en az zararı verdiği gibi, görüntüsü ile çevreye dost bir enerji kaynağıdır.

•    Rüzgar Türbünleri yabanil hayatla barışık haldedir. Sığır ve geyikler türbün altında otlayabilir, koyunlar altlarında gölgelik arayabilirler. Kuşlar insan yapımı elektrik güç santralları, direkler ve binalara çarpmaya meyilli iken, doğrudan rüzgar türbünlerinden etkilendikleri çok ender görülür. Avrupa’da yapılan yakın zamanlı bir çalışma kuş ölümlerinin rüzgar çiftliklerinin kendilerinden ziyade türbünlerden uzakta elektrik taşıyan güç hatlarından daha fazla etkilendiklerini ortaya koymuştur. Gerçekte, rüzgar türbününe bitişik kafeslerde yaşayan ve üreyen şahinler vardır. Hollanda, Danimarka ve Amerika’da yapılan çalışmalar rüzgar türbünlerinden kuşlar üzerine olan etkinin, yol trafiğinden olan etkilerle karşılaştırıldığında yok sayılabilecek kadar az olduğu şeklindedir.

•    Rüzgar türbünlerinden maksimum fayda ile yararlanabilmek için en efektif şekilde yerleştirilmesi zorunludur. Rüzgarın enerji içeriği rüzgar hızının küpü ile, (yani hızın 3. kuvvetiyle) değişir. Rüzgar hızı iki katına çıktığında enerjisi 8 katına çıkar. Üreticiler ve rüzgar çiftliği geliştirenler, bu sebeple mümkün olan en rüzgarlı alanlarda türbün yerleştirmeye ekstra dikkat gösterirler. Bölgenin pürüzlülüğü, yani bölgenin yüzeyi, binalar, ağaçlar, çalılar ve bitkilerin varlığı bile lokal rüzgar hızını etkiler. Tecrübeli üreticiler veya danışman firmalardan tavsiyeler, bir rüzgar projesinin ekonomik başarısı için esastır.

•    Rüzgar projelerinde, kıyıya yakın rüzgar şartları ideal şartlar olarak görülmesine rağmen, gerçekte rüzgar türbünleri için kara içlerinde uygun alanlar bulmak mümkündür. Bir tepe veya bir dağ üzerinden rüzgar geçerken, hava sıkıştığı için, önemli derecede rüzgar hızı artar. Hakim rüzgar yönlerinde bulunan geniş tabanlı tepeler bu sebeple rüzgar türbün kurulma alanları olarak idealdir.

•    Rüzgar Enerjisi Ölçeklendirilebilir Bir Teknolojidir. Rüzgar enerjisi uygulanabilir uygulamaların her türünde kullanılabilir. Örneğin, deniz fenerlerindeki küçük batarya doldurucularından, uzak yerleşimlerdeki 1.000 ailenin elektrik tüketimini karşılayabilecek, endüstriyel ölçekli 1.5 MW kapasiteli türbünlere kadar.

•    Rüzgar enerjisi popülerdir. Birkaç Avrupa ülkesinde yapılan oylamadan çıkan görüş, halkın %60’dan fazlasının elektrik temininde rüzgar enerjisinin payının daha fazla olmasını istediği şeklindedir. Bir gazete tarafından 2001 de yapılan oylamaya göre, avrupalıların %65 i, elektrik temininde rüzgar enerjisinin payının daha fazla olmasının iyi bir fikir olduğuna inanmaktadır. Rüzgar türbünlerine yakın yaşayan halk rüzgar enerjisi lehinde %80 daha fazla bir sayıyla oy kullanmışlardır.

•    Rüzgar Gücü Oldukça Hızlı Büyüyen Bir Pazardır. 1993 ten beri rüzgar türbün pazarının büyüme oranı her yıl %40 civarındadır, gelecek onlu yıllarda büyüme oranının %20’ler civarında olması beklenmektedir. Rüzgar enerjisi gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde aynı benzerlikte yer tutmaya başlamıştır. Gelişmiş ülkelerde rüzgar enerjisi kirleticiden bağımsız olduğu için çoğunlukla talep edilmektedir. Gelişmekte olan ülkelerdeki popülaritesi türbünlerin çabuk kurulması ve petrol masrafı istememesiyle bağlantılı görülmektedir. Rüzgar türbün endüstrisi 6 milyar Amerikan doları ile oldukça parlak geleceği olan bir endüstridir.

ERGÜL İNANÇ

Kaynak: www.ruzgarenerji.com ve internet kaynaklarından derlenmiştir.